 | | Luật sư Phạm Hồng Hải | |
Đó là luật sư Phạm Hồng Hải, hiện là chủ nhiệm Đoàn luật sư TP Hà Nội. Câu chuyện trên sóng VTV1 20 giờ tối Chủ nhật 4-5 tới.
Chủ yếu xoay quanh kỳ án “vườn điều” ở Bình Thuận, một vụ án từng gây xôn xao dư luận.
Chuyện đời, chuyện nghề của ông có nhiều điều thú vị. Ít ai biết ông luật sư chủ nhiệm Đoàn luật sư TP Hà Nội này từng có một cuộc đời dữ dội, đầy sóng gió.
Từ “tàu không số” đến học vị tiến sĩ
Nhìn bên ngoài, với khuôn mặt điển trai, bộ râu khá đẹp được cắt tỉa gọn gàng, trông ông Hải giống như một tài tử xinê hơn là một tiến sĩ luật chuyên nhận bào chữa các vụ án lớn hình sự “nổi đình nổi đám”.
Để được vào quân đội, Phạm Hồng Hải đã khai tăng tuổi và chích máu viết huyết tâm thư. Chàng thanh niên 16 tuổi ấy được nhận vào Bộ tư lệnh Hải quân, phục vụ trên những chuyến tàu không số hoạt động bí mật. Từ 1969 đến 1972, ông đã cùng đồng đội hai lần vào Nam theo đường biển để vận chuyển khí tài, vũ khí cho chiến trường miền Nam. Trong một chuyến vận chuyển năm 1972, ông Hải bị thương. Ông xuất ngũ với tỷ lệ thương tật 4/4. Số phận đã đưa ông đến với nghề luật.
Hãy đọc lại đoạn đối thoại trên Báo Pháp Luật TP.HCM tháng 1-2005:
- Ông đến với nghề luật thế nào?
+ Sau khi bị thương, tôi được cử đi học. Hầu hết số bộ đội, thương binh được sang Liên Xô đều học luật. Tôi cũng vậy, chưa mường tượng nghề luật thế nào, nhà nước xếp cho học luật thì đi trong khi tôi muốn học y. Sau sáu năm học, tôi về làm ở Viện Nhà nước pháp luật, bắt đầu những bài viết vào những năm 1980-1981. Quay lại Nga năm 1991, tôi bảo vệ xong luận án phó tiến sĩ (giờ gọi tiến sĩ) với đề tài “Bảo đảm quyền bào chữa cho người bị buộc tội”. Có lẽ đó là cái duyên chăng? Từ đó, tất cả những bài viết và cuốn sách đầu tiên của tôi đều tập trung vào cơ chế minh oan trong tố tụng. Là luật sư, tôi thấy rất cần những tiếng nói giúp những người rơi vào vòng tố tụng. Có nhiều loại tội phạm, có người phạm tội do cố ý nhưng không ít người phạm tội do vô ý, do không hiểu biết pháp luật... Không ít người bị oan. Những đối tượng đó cần phải có sự bảo vệ. Do đó khi hành nghề, tôi luôn có nguyên tắc: vụ nào người ta kêu oan dứt khoát tôi sẽ làm. Tôi rất thích làm những vụ đó, bởi vì người ta kêu oan mới cần có tiếng nói của luật sư.
Luật sư Phạm Hồng Hải bào chữa trong vụ án “vườn điều”.
Trăn trở sau kỳ án “vườn điều”
Từ khi còn là luật sư kiêm nhiệm của Đoàn luật sư TP Hải Phòng cho đến sau này về Đoàn luật sư TP Hà Nội, ông Hải đã nhận bào chữa hàng loạt vụ án chấn động cả nước. Thế nhưng đối với ông Hải, vụ án “vườn điều” ở Tân Minh, Hàm Tân (Bình Thuận) vẫn là vụ án đáng nhớ nhất trong cuộc đời hành nghề của ông.
Năm 2004, luật sư Phạm Hồng Hải và các đồng nghiệp sau khi nghiên cứu hồ sơ đã quyết định bào chữa miễn phí cho gia đình bà Nguyễn Thị Lâm. Lúc đó, chín người cả ba thế hệ trong gia đình bà Lâm gồm có con trai, con gái, con rể, cháu ngoại đều bị truy tố. Trong số họ có người đã chết vì bệnh hiểm nghèo.
Các luật sư tham gia bào chữa đã thức trắng nhiều đêm để nghiên cứu hồ sơ vụ án, vào tận hiện trường thu thập dữ liệu. Cuối cùng họ đã chỉ ra những vô lý trong chứng cứ kết tội như con dao gây án thực chất chỉ là miếng kim loại gỉ sét; lá thư hẹn hò giữa nạn nhân với ông Trần Văn Sáng để từ lá thư này dẫn đến vụ gia đình ông Sáng “đánh ghen” và xảy ra án mạng thực chất chỉ là một kịch bản dàn dựng. Ngay cả công tác khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi và giám định pháp y ban đầu đã có quá nhiều thiếu sót, sơ sài. Trong hoạt động điều tra đã có những biểu hiện không khách quan, thậm chí vi phạm nghiêm trọng các quy định điều tra như điều tra viên cho bị can xem băng ghi hình, ghi âm, rồi từ đó có những lời khai “phù hợp” với những tài liệu mà CQĐT thu thập. Việc lấy lời khai của các nhân chứng cũng được làm một cách hết sức sơ sài và không phân tích tính khách quan trong lời khai của các nhân chứng. Hầu hết các nhân chứng là nhân chứng gián tiếp chỉ được nghe kể lại mà không phải là những nhân chứng ngẫu nhiên, tự giác khai báo. Vì thế, các lời khai nhân chứng này không mang tính khách quan và giá trị chứng cứ rất thấp trong việc gỡ tội cũng như buộc tội các bị can. Công tác kiểm sát, điều tra trong vụ án này cũng được tiến hành không hết trách nhiệm mà mang nặng tính một chiều; kiểm sát viên không phát hiện ra mâu thuẫn trong hồ sơ dẫn đến việc khởi tố, truy tố các bị can thiếu chứng cứ.
Luật sư Phạm Hồng Hải cho biết ông đã từng mang hồ sơ vụ án báo cáo hai lần với ông Trương Vĩnh Trọng, lúc đó là trưởng Ban Nội chính trung ương (hiện nay là phó thủ tướng). Sau khi xem hồ sơ, ông Trương Vĩnh Trọng nói với ông Hải rằng nếu thấy cần nên đến Ban Nội chính trung ương ứng tiền mua vé máy bay vào Bình Thuận để theo đuổi đến cùng và làm sáng tỏ sự thật của vụ án.
Cuối cùng, tháng 12-2005, sau khi đã vào cuộc điều tra lại, Bộ Công an và VKSND tối cao đã ra quyết định đình chỉ điều tra vụ án “vườn điều”. Đầu năm 2006, bà Nguyễn Thị Lâm, bị can cuối cùng trong vụ án được trả tự do. Sau đó, chín người bị truy tố, bắt giam oan trong vụ án đều đã được bồi thường oan theo Nghị quyết 388 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội
Theo luật sư Hải, sau khi giúp minh oan cho chín người trong vụ án “vườn điều”, ông vẫn luôn trăn trở về số phận của Huỳnh Văn Nén. Để thoát án tử, Nén đã khai cho gia đình vợ giết chết bà Mỹ trong vụ án “vườn điều” và sau đó Nén lãnh án tù chung thân trong vụ giết chết bà Bông. Thực tế theo hồ sơ hiện trường của vụ bà Bông có đến nhiều dấu chân khác nhau, tức phải có ít nhất hai thủ phạm giết chết bà Bông. Ngoài ra, con gái bà Bông cũng có đơn cho rằng Nén không phải là thủ phạm và cần làm rõ người giết chết mẹ mình. Đặc biệt là đã có đơn tố giác tội phạm hai kẻ thủ ác đã giết chết bà Bông và sau đó đã bán vàng cướp được, trốn khỏi địa phương nhưng đã không được làm rõ.
|
Luật sư Phạm Hồng Hải học luật ở Đại học luật Taskent (Liên Xô cũ) và bảo vệ thành công học vị phó tiến sĩ luật tại Viện Hàn lâm khoa học Liên bang Nga.
Ông Hải từng làm công tác nghiên cứu khoa học tại Viện Nghiên cứu nhà nước và pháp luật - Trung tâm Khoa học xã hội Việt Nam. Ông được phong hàm phó giáo sư luật học.
Đến tháng 9-2005, ông được bầu làm chủ nhiệm Đoàn luật sư TP Hà Nội. |
|
Diễn biến vụ án “vườn điều”
Sau khi phát hiện xác bà Dương Thị Mỹ tại vườn điều ở thôn 2 xã Tân Minh (Hàm Tân). CQĐT tạm giữ hai nghi can là vợ chồng Trần Văn Sáng-Nguyễn Thị Nhung. Sau đó, vụ án được đình chỉ điều tra vì không xác định được thủ phạm.
Năm năm sau, Huỳnh Văn Nén bị bắt vì nghi là thủ phạm giết bà Lê Thị Bông cũng ở thôn 2, Tân Minh. Trong trại, Nén khai gia đình bên vợ mình đã tổ chức giết bà Mỹ. Chín người thuộc ba thế hệ trong gia đình bà Nguyễn Thị Lâm (mẹ vợ Nén cũng là mẹ vợ Sáng) trở thành bị can.
Sau bốn lần xét xử, tòa hủy án, giao về sơ thẩm điều tra lại.Tháng 12-2005 Bộ Công an, VKSND tối cao ra quyết định đình chỉ vụ án.
Tháng 1-2006, đại diện các cơ quan tố tụng ở Bình Thuận tổ chức xin lỗi công khai gia đình bà Nguyễn Thị Lâm vì đã khởi tố, truy tố, xét xử oan. | |
